Պաշտոնական էլ. փոստ

(միայն www.e-citizen.am համակարգով ծանուցումների համար)

Տպել

Համայնքներ

Համայնքի մասին

Արթիկ

Մակերես` 35կմ2

Բնակչություն` 19760

Ընդհանուր տեղեկություններ Արթիկի մասին
Արթիկը Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզի 2-րդ քաղաքն է, վարդագույն տուֆի հայրենիքը:
Արթիկն ամբողջությամբ կառուցված է վարդագույն տուֆից: Նախկին Խորհրդային կայսրության տուֆի ամենահարուստ հանքաշերտերը Արթիկում էին: Այժմ էլ վարդագույն հանքերը քաղաքի հպարտությունն են: Արթիկի տարածքները հարուստ են նաև այլ օգտական հանածոներով` պեմզա, պերլիտ, հրաբխային խարամ, կավեր և այլն:
Արթիկը տեղակայված է Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքում, Արագած լեռան հյուսիս-արևմտյան լանջին: Քաղաքը գտնվում է լեռնատափաստանային բնական գոտում և շրջապատված է չքնաղ լեռնային բնապատկերով: Համայնքի միջով հոսում են Մանթաշ գետի Գոմշաձոր և Մովրովի վտակները: Քաղաքը հարուստ է ժայռերից և գետնի տակից բխող աղբյուրներով: Արթիկցիները հավատում են աղբյուրների բուժիչ ազդեցությանը և խնամում են դրանք, կառուցում աղբյուրները զարդարող խաչքարեր:
Քաղաքը գտնվում է Գյումրիից 27կմ հարավ-արևելք, մայրաքաղաք Երևանից 106կմ հեռավորության վրա: Արթիկի վարչական տարածքը կազմում է 3278հա, քաղաքի կառուցապատված մակերեսը` 700հա: Արթիկի բնակչությունը կազմում է 19760:
Արթիկի պատմությունը
Արթիկը և նրա շրջակայքը հարուստ են հինավուրց մշակույթի հուշարձաններով: Պեղումների արդյունքները հավաստում են, որ Արթիկի տարածքը բնակեցված է եղել մ.թ.ա. 14-րդ դարից: Այն հինավուրց Արևելքի քաղաքակրթական օջախներից է եղել: Այստեղ, տուֆի շերտերում, հայտնաբերվել են հինավուրց դամբարաններ: Ուշագրավ է, որ դեռևս հնում Արթիկում գործել են հողմաղացներ և հսկայական ջրատար խողովակներ, որոնք կառուցված են եղել տուֆից:
Արթիկը (Արդիկ, Արդիք) եղել է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի գավառներից: Կամսարականների օրոք մշակույթն Արթիկում, ինչպես և ողջ տարածաշրջանում նշանակալի զարգացում է ապրել, ինչի վառ վկայությունն են հանդիսանում Արթիկում պահպանված Ս.Աստվածածին (5-րդ դար), Լմբատավանք (7-րդ դար) և Ս.Գևորգ (7-րդ դար) եկեղեցիները:
Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում 4-5-րդ դարերում կառուցված Սուրբ Աստվածածին (սուրբ Մարինե) եկեղեցին: Եկեղեցու արևելյան հատվածում տեղադրված է 3 զոհասեղան: Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին միանավակ դահլիճից գմբեթավոր դահլիճի անցման եզակի ճարտարապետական նմուշ է:
Սուրբ Ստեփանոս (կամ Սուրբ Լմբատավանկ) եկեղեցին կառուցվել է դեռևս 7-րդ դարում: Լմբատավանկը զուսպ և խոնարհ տեսք ունի: Այն Հայաստանի վաղ քրիստոնեության ճարտարապետական շրջանի խաչագմբեթ լավագույն եկեղեցին է: Աղոթքներով ներծծված պատերը պահպանել են վաղ միջնադարյան որմնանկարների հատվածներ: Որմնանկարի բովանդակությունը նվիրված է Քրիստոնի համբարձման բիբլիական սյուժեին:
1826-1828թթ. ռուս-պարսկական պատերազմից հետո Արևմտյան Հայաստանի էրզրում և Կարս գավառներից գաղթած հայերը վերաբնակվում են նաև Արթիկում, և բնակավայրի համար սկսվում է վերելքի նոր ջրջան: 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Արթիկն իր բնակչության թվով Արևելյան Հայաստանի մարդաշատ բնակավայրերից էր: Այս շրջանում Արթիկը տարբերվել է ճարտարապետական յուրահատկությամբ. համայնքի բոլոր շինությունների կտուրները կառուցվել են կամարաձև: Տեսնելով, որ քաղաքաքում կա 7-րդ դարում կառուցված Սուրբ Գևորգ հսկա եկեղեցի, որի կտուրը քանդված է, նորեկները որոշում են վերականգնել այն: Արթիկից ավելի քան 150 կմ հեռավորության վրա գտնվող Սարիղամիշ բնակավայրից նրանք սելերով, իսկ ճանապարհի դժվարանցանելի հատվածներում նաև սեփական ուսերին դրած` փոխադրում են 20 մետրանոց գերաններ: Սա քրիստոնեական հավատքին իրական նվիրումի, ազգասիրության և համերաշխության վառ դրսևորում էր: Արթիկցիներն առանձնակի հպարտությամբ են պահում բնակավայրի պատմության այս գեղցիկ դրվագը:
1928թ-ից սկսվեց տուֆի արդյունահանումը, ինչը պայմանավորեց Արթիկի հետագա զարգացումը: Կառուցվեց երկաթուղին, հիմնվեցին արդյունաբերական ձեռնարկություններ, լայնամասշտաբ աշխատանքներ ծավալվեցին Արթիկի բարեկարգման, բնակարանաշինության և մշակութային կյանքի կազմակերպման ուղղությամբ:
Քաղաքի անվան հետ կապված հետաքրքիր մանրամասնություն կա. ՙԱրթիկը՚ Շիրակի մարզի և ընդհանրապես Հայաստանի այն բացառիկ տեղանուններից է, որ 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին չի ենթարկվել համատարած բնույթ կրած թյուրքական տոպոցիդին (բնիկ հայկական տեղանունների փոխարինումը թյուրքական տարբերակներով):
Արթիկը քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1945թ.:
Խորհրդային ժամանակներում Արթիկը եղել է զարգացած արդյունաբերական քաղաք: 25 հազար բնակրությամբ քաղաքում գործել են 20-ից ավել մեծ ու միջին գործարաններ, ֆաբրիկաներ, արտադրական և արդյունահանող այլ կազմակերպություններ, որոնք ապահովել են ինչպես քաղաքի, այնպես էլ հարակից բնակավայրերի բնակչության զբաղվածությունը:
Արթիկն այսօր
2012թ. Հայրապետական սրբատառ կոնդակով Արթիկի տարածաշրջանի եկեղեցական համայնքներն առանձնացվեցին Շիրակի թեմից և հռչակվեցին իբրև նոր՝ Արթիկի թեմ:
Համայնքում գործում է 4 նախակրթարան, 6 հիմնական, 2 ավագ և 1 հատուկ դպրոց, 1 գեղագիտական դաստիարակության կենտրոն, 1 գեղարվեստի դպրոց, 1 երաժշտական դպրոց, 3 բարձրագույն և միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ, 2 մշակույթի կենտրոն, 2 մարզադպրոց և 1 մարզահամալիր:
Արթիկում ավանդաբար զարգացած է հանքարդյունաբերությունը և քարի վերամշակման արտադրությունը: Համայնքում գործում են միջին և մանր ձեռնարկություններ, որոնք արտադրում են վակուումային էլեկտրավառարաններ, մետաղական կառուցվածքներ, ապակե տարրաներ, տրիկոտաժ արտադրանք, կահույք, հացամթերք և հրուշակեղեն, կաթնամթերք և արդյունաբերական այլ արտադրանք:
Նշանավոր արթիկցիներ
Արթիկում է ապրել և հանրակրթություն ստացել կինոյի և թատրոնի հայ դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Ազատ Գասպարյանը:
Արթիկում է անցկացրել իր մանկությունն ու պատանեկությունը աշխարհահռչակ հայ կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Տիգրան Մանսուրյանը:

 Հեռ.+ +0374 077-20-70-70

← Վերադառնալ ցուցակին

Բաժանորդագրում նորություններին

Տեխնիկական դիտողություններն կարող եք ուղարկել կայքի վեբ-մաստերի էլեկտրոնային փոստին: Կայքը պատրաստված է Helix ընկերության կողմից:
Վերջին թարմացումը՝ 2017-10-21 14:30:03